مطالعات بنیادین و کاربردی جهان اسلام

چکیده این پژوهش با هدف بررسی چرایی و کارکردهای شبکه‌های اجتماعی در کنشگری اپوزیسیون سیاسی عربستان سعودی انجام شده و با تمرکز بر دو جریان سلفی تکفیری و نوسلفی، تلاش می‌کند تحول رفتار سیاسی و گفتمانی مخالفان را تحلیل کند. چارچوب نظری پژوهش بر نظریه حوزه عمومی و کنش ارتباطی هابرماس، جامعه شبکه‌ای کستلز، چارچوب‌بندی گفتمانی، بسیج منابع، رادیکال‌سازی آنلاین و فرصت سیاسی مبتنی است. روش پژوهش توصیفی–تحلیلی و مبتنی بر تحلیل اسنادی و تحلیل محتوای دیجیتال است. یافته‌ها نشان می‌دهد شبکه‌های اجتماعی در ساختار اقتدارگرای عربستان نقش «حوزه عمومی جایگزین» را ایفا کرده و امکان بیان نارضایتی، طرح مطالبات و بازتولید گفتمان‌های مخالف را فراهم می‌کنند. بر اساس نتایج، جریان سلفی تکفیری از ۲۰۱۸ تا ۲۰۲۴ کاهش تدریجی فعالیت را تجربه کرده و به شبکه‌سازی محدودتر روی آورده است، در حالی‌که جریان نوسلفی طی همین دوره رشد یافته و حضور پایدارتری داشته است. این روندها نشان می‌دهد فضای مجازی به مهم‌ترین عرصه رقابت ایدئولوژیک و سیاسی اپوزیسیون سعودی تبدیل شده است.

چکیده بررسی نقش رسانه‌های نوین و شبکه‌های اجتماعی مجازی در انقلاب‌های عربی منطقه در دهه گذشته سوژه بسیاری از مطالعات بوده است. بر کسی پوشیده نیست گسترش دسترسی به اینترنت و رشد روزافزون کاربران شبکه‌های اجتماعی مجازی در چند سال منتهی به دسامبر 2010 نقش پر اهمیتی در شکل گیری این انقلاب‌ها و تغییرات اساسی که در کشورهای خاورمیانه شد، داشته است. از این رو در این مطالعه تلاش شده است با بررسی نقش این رسانه‌های نوین در زمینه‌سازی و بروز انقلاب‌ها از نقطه نظر ارتباطی شکل‌گیری و توصیف آنها مورد مداقه بیشتر قرار گیرد.
در این پژوهش با بررسی مطالعات انجام شده با استفاده از روش توصیفی-تحلیلی به تحلیل نقش رسانه‌های اجتماعی و تلفن همراه در سازماندهی اعتراضات سیاسی می‌پردازد.
مطابق این پژوهش جمعیت جوان و تحصیلکرده کشورهای عربی و گسترش استفاده از رسانه‌های نوین ارتباطی و ساختار معیوب حکمرانی در این کشورها زمینه بروز انقلاب‌ها را فراهم کرده است. تکنولوژی‌های نوین اطلاعاتی و ارتباطاتی نیز در روند انقلاب موجب گسترش سرعت آن و تسری انقلاب به سایر کشورهای عربی منطقه شد.

چکیده اینستاگرام به دلیل قابلیت‌های فروان و جذاب خود یکی از محبوب‌ترین شبکه‌های اجتماعی در ایران و جهان است، اما در کنار جذابیت‌ها، این شبکه اجتماعی آسیب‌های فراوانی را به جوامع بشری وارد کرده است. این پژوهش با استفاده از مدل آسیب‌شناسی تجزیه و تحلیل میدان – نیرو لوین به شناسایی نیروهای فشار مثبت و منفی اینستاگرام در جنگ ترکیبی علیه ایران پرداخته‌است. با وجود فیلتر شدن این شبکه در ایران همچنان این شبکه اجتماعی مورد اقبال بسیاری از کاربران ایرانی است. مناقشات اجتماعی سال‌های اخیر ایران، منتج از جنگ ترکیبی تمام عیار نظام سلطه و مخالفین سیاسی حاکمیت جمهوری اسلامی علیه ایران بود. اینستاگرام با توجه به ماهیت خود و به عنوان ابزاری در اختیار نظام سلطه و مخالفین نظام سیاسی حاکم بر ایران به رهبری مناقشات داخلی، جهت دادن به اعتراضات با انجام عملیات روانی بر اذهان عمومی و تبدیل آن به جنگ داخلی نقش اساسی داشته است. همچنین به دلیل عدم سواد رسانه‌ای برخی از کاربران، این بستر آسیب‌های فراوانی را بر فرهنگ جامعه ایران تحمیل کرده است و به مسائل اساسی جامعه ایران دامن زده است، این شبکه‌ اجتماعی بستری برای کسب اطلاعات، اخبار و مبادله اندیشه بوده است اما عموماً اخبار و اطلاعات این فضا با سو گیری‌های فراوانی نسبت به جامعه و نظام سیاسی ایران همراه بوده است. با توجه به نتایج به دست آمده از این پژوهش، نیروهای فشار منفی بیش از نیروهای فشار مثبت اینستاگرام بر جامعه ایران اثرگذار است و در ایجاد چالش‌های اساسی در جامعه نقش مهمی را ایفا کرده است