مطالعات بنیادین و کاربردی جهان اسلام

چکیده فردید و سیدقطب متفکران برجسته اسلامی بودند که اندیشه‌هایشان تأثیر بسزایی در چشم‌انداز سیاسی کشورهای متبوعشان و حتی جهان اسلام داشته است. درهمین‌راستا، این مقاله به بررسی تأثیر اندیشه سیاسی آن‌ها بر شکل‌دهی به جامعه و سیاست در توسعه اسلام سیاسی می‌پردازد. پژوهش حاضر با استفاده از چارچوب تحلیل تطبیقی، بهره بردن از هرمنوتیک روشی اسکینر و با تحلیل نوشته‌ها و سخنرانی‌های آنان، چگونگی شکل‌دهی اندیشه‌های آنان به ایدئولوژی‌ها و جنبش‌های سیاسی در ایران و مصر و اثربخشی این تأثیرات بر توسعه اجتماعی و سیاسی گسترده‌تر دو کشور را بررسی می‌کند. یافته‌های این پژوهش، نشان می‌دهد اندیشه این دو متفکر در شکل‌‌دهی به اسلام‌گرایی سیاسی تندرو، روایت‌های ایدئولوژیک از مذهب و سنت، به حوزه عمومی و سیاسی انتقال‌یافته و در شکل‌گیری جنبش‌های سیاسی رادیکال و سیاست فرهنگی مبتنی بر عدم تحمل و رد ایده‌های غربی به نفع رویکرد سنتی‌تر و محافظه‌کارانه نمایان شده است. این نتایج بیانگر این است علی‌رغم تفاوت در مبانی فکری و شرایط سیاسی-اجتماعی دو متفکر، استدلال‌های آن‌ها از ساختار اساسی یکسانی پیروی می‌کند که در اصرار بر نقش دین در شکل‌گیری جامعه و سیاست در توسعه اسلام سیاسی تلاقی پیدا می‌کند.

چکیده طالبان با سلطه مجدد خود بر افغانستان از اصطلاح امارت‌ اسلامی به‌جای دولت اسلامی استفاده کرده است. پس از تصرف کابل، اعضای دولت موقت خود را به‌طور رسمی معرفی کردند و از سازمان ملل خواستند که نماینده این کشور در این سازمان را بپذیرد. دولت لویاتان‌ طالبان، به مبانی و مفاهیم مشروعیت‌ساز مرسوم در عرف بین‌الملل پایبند نیست و مبانی خویش را برگرفته از« فقه حنفی»، «عرف پشتونوالی» و «سنت لویه جرگه» می‌داند که هیچ‌یک از این موارد مبانی مشروعیت در عرصه بین‌المللی را ندارند، زیرا شاخص‌های امارت‌ اسلامی (قومیت‌گرایی، مردسالاری، تلفیق استبداد سیاسی با استبداد مذهبی) با شاخص‌های دولت مدرن (اقتدار، مشروعیت، حاکمیت، سرزمین، قلمرو، قدرت متمرکز، قانون اساسی) هم‌خوانی ندارد. در این پژوهش، مؤلفه‌های نسبت امارت اسلامی طالبان و لویاتان، براساس کنش‌های سیاسی (سیاست‌های اعلامی) و شاخص‌های رفتاری (سیاست‌های اعلامی) با روش هرمنوتیک اسکینر بررسی شده است. سوال این پژوهش این است که آیا امارت اسلامی (طالبان) دولت است؟ یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد با توجه به شاخص‌های دولت مدرن، می‌توان امارت اسلامی طالبان را دولت لویاتان قومی- مذهبی یا رژیم ترس و وحشت نام برد.