مطالعات بنیادین و کاربردی جهان اسلام

چکیده توافق‌نامه‌های ‌بین‌المللی و ‌منطقه‌ای نه تنها در زمینۀ حفظ محیط زیست می‌تواند مؤثر باشد، بلکه زمینۀ مناسبی برای همکاری‌های کشور‌‌ها فراهم می‌کند. تاکنون حدود ۲۸۰ توافق‌نامۀ ‌بین‌المللی و ‌منطقه‌ای در زمینۀ حفاظت محیط زیست و مسائل مرتبط با آن منعقد شده است که از این میان حدود ۷۰ توافق‌نامه و پروتکل جنبۀ جهانی داشته و بقیۀ آن‌ها ‌منطقه‌ای است. در این مقاله می‌خواهیم ضمن برشمردن مهم‌ترین توافق‌نامه‌های محیط زیستی که ایران به عضویت آن‌‌ها در آمده است، چگونگی استفاده از فرصت‌‌های ایجادشده  در گسترش تعاملات میان ایران و همسایگان را تشریح کنیم. اجرای این توافق‌نامه‌‌ها نه تنها به حفظ اکوسیستم و منابع طبیعی منطقۀ ما کمک می‌کند، بلکه می‌تواند بستر مناسبی برای ‌‌دیگر همکاری‌‌ها در زمینۀ اقتصادی، علمی، اکوتوریسم و حتی سیاسی‌امنیتی فراهم سازد. بررسی‌‌ها نشان می‌دهد منافعی که همسایگان از برخورداری از محیط زیست سالم کسب می‌کنند یا ضررهایی که در اثر تخریب محیط زیست بر آنان تحمیل می‌شود، انگیزۀ مناسبی خواهد بود تا ضمن الزام به رعایت توافق‌نامۀ محیط زیستی مشترک، زمینۀ لازم برای ایجاد صندوق ‌بین‌المللی برای سهم‌بندی منافع یا جبران خسارت‌های مشترک فراهم شود. از این‌رو، پیشنهاد ایجاد صندوق محیط زیست مشترک با همسایگان می‌تواند یکی از راهکارهای مؤثر برای ارتقای کیفیت محیط زیست در سطح همسایگی باشد.