مطالعات بنیادین و کاربردی جهان اسلام

چکیده منطقه غرب آسیا از نظر ژئواستراتژیک، ژئواکونومیک و ژئوپلتیک اهمیت ویژه‌ای برای قدرت‌های بزرگ دارد و به همین دلیل تاریخ یک قرن گذشته این منطقه فراز و نشیب‌های زیادی داشته است. کشورهای این منطقه را نیز به لحاظ پیچیدگی‌های خاص آن و تهدیدات روز افزون منطقه‌ای و فرا‌منطقه‌ای و همچنین نگرانی‌هایی که وجود دارد، نمی‌توان از یکدیگر جدا دانست و ناامنی هر کدام از این کشورها می‌تواند ناامنی دیگر کشورها را به دنبال داشته باشد. به همین دلیل، تحقق مطلوبیت‌های جمهوری اسلامی ‌‌ایران در منطقه و اینکه چه سناریویی می‌‌تواند مطلوبیت جمهوری اسلامی ‌‌ایران در این منطقه را به همراه داشته باشد یا به عبارتی، رصد سناریوهای محتمل و طراحی سناریویی که ارزش‌های حیاتی ایران را تضمین نماید حاوی ارزش راهبردی است و دارای اهمیت ویژه‌ای برای جمهوری اسلامی ایران است که هدف تحقیق حاضر نیز همین امر بوده است، لذا در این تحقیق با روش آینده پژوهی GBN و با انجام مصاحبه با 25 نفر از خبرگان و نخبگان آشنا با حوزه‌ی غرب آسیا و تجزیه و تحلیل آنها با روش تحلیل محتوا و همچنین داده‌های حاصل از پرسشنامه‌های توزیع شده بین 36 نفر از جامعه‌ی آماری به صورت هدفمند و تمام شمار با نرم‌افزارهای‌ Excel و SPSS اقدام به شناسایی بازیگران، کنشگران، شگفتی‌سازها، پیشران‌ها و عدم قطعیت‌ها نمودم و نهایتاً چهار سناریوی محتمل به نام‌های( فروپاشی نظم فعلی و بی‌نظمی، هژمونی نظم ایرانی اسلامی، هژمونی نظم سلفی غربی، کنسرت قدرت‌های منطقه‌ای و نظم دسته‌جمعی) شناسایی گردید.

چکیده پیمان ناتو در دهه‌های گذشته جدا از مقابله با توسعه‌طلبی شوروی سابق و پیمان ورشو در چهار بحران دیگر نیز دخالت کرده است؛ بحران شبه‌جزیره‌ کره، بحران لبنان، بحران کویت و بحران بوسنی. نکته جالب اینجاست که دخالت ناتو در این بحران‌ها هر چند با چتر حمایتی و قانونی سازمان ملل و شورای امنیت انجام می‌شده؛ اما اساساً در چهارچوب اهداف سازمانی آن نمی‌گنجد. به اعتقاد برخی از کارشناسان، ناتو با بحران هویت مواجه بوده و اختلافات شدید میان راهبردهای امنیتی کشورهای عضو آینده مبهمی را برای آن ترسیم کرده است. نشست سران ناتو در سال 2004 و تصویب سند ابتکار همکاری استانبول نقطه شروع همکاری‌های رسمی ناتو و کشورهای حاشیه جنوبی خلیج‌فارس بود. در این نشست از کشورهای حاشیه جنوبی خلیج‌فارس دعوت شد تا وارد همکاری‌های امنیتی- نظامی با ناتو شوند. قطر، کویت، بحرین و امارات متحده عربی چهار کشوری هستند که تاکنون به این دعوت پاسخ مثبت داده و با انعقاد پیمان‌های امنیتی یا قراردادهای مبادله اطلاعات نظامی- امنیتی همکاری‌هایی را با ناتو آغاز کرده‌اند؛ اما پس از گذشت دو دهه از امضای این سند، سوال اینجاست که وضعیت همکاری اعضای این شورا با ناتو در چه وضعیتی قرار دارد؟ یافته‌های پژوهش حاکی از آن است که همکاری بیشتر اعضای شورای همکاری خلیج‌فارس با ناتو، طی سال‌های اخیر، تعاملات امنیتی را دربر می‌گرفته؛ اما در آینده این همکاری‌ها به سمت مقابله با تهدیدات نوین، از طریق کمک به ساخت یک الگوی امنیتی- مشارکتی- منطقه‌ای با محوریت ایران پیش خواهد رفت.
 
 

چکیده  شناخت آینده و ایجاد تصویری از آن در زمان حال، از وظایف مدیران و سیاست‌گذاران کشورها است. ایجاد شناخت موردنظر باید به کمک روش‌های مناسب پیش‌بینی و تحلیل انجام شود. هرقدر این روش‌ها اتکاپذیرتر باشند، نتایج تحلیل و پیش‌بینی اهمیت بیشتری خواهد داشت. روش‌های تحلیل و پیش‌بینی مختلف هستند. در این میان سناریوسازی یکی از روش‌های مطالعة آینده و تحلیل امنیتی است که حاصل مطالعات پژوهشگران در تحلیل رخدادهای امنیتی است. در این پژوهش با توجه ‌به فراگیری اهل ‌سنت نسبت به سایر مذاهب موجود در کشور می‌کوشیم ضمن شناسایی کنشگران و پیشران‌ها و عدم‌قطعیت‌های مؤثر اهل‌ سنت ایران در امنیت ملی به این پرسش پاسخ دهیم که سناریوهای آیندۀ تأثیر اهل‌ سنت در امنیت ملی ایران کدامند؟ در این پژوهش مجموعه‌ای از روش‌ها و تکنیک‌های رایج در فرارشتۀ مطالعۀ آینده را به‌کار می‌گیریم و آیندۀ اهل سنت را با رویکردی میان‌رشته‌ای مطالعه می‌کنیم. این پژوهش ازنظر هدف، پژوهشی کاربردی و از نظر روش کیفی است و اقدام اصلی در این پژوهش سناریونویسی به روش جی‌بی‌ان است. بر این اساس در قالب چهار سناریو آیندۀ اهل ‌سنت ایران را ترسیم می‌کنیم.