مطالعات بنیادین و کاربردی جهان اسلام

چکیده در بسیاری از کشورهای اسلامی، بازار غیرمتشکل پولی به عنوان یکی از چالش‌های ساختاری نظام مالی، موجب بروز بحران‌های امنیتی، اقتصادی و اجتماعی شده است. فعالیت موسسات اعتباری غیرمجاز در این بازار، به دلیل خلأهای قانونی و ضعف نظارت نهادهای حاکمیتی، نه‌تنها موجب انحراف از سیاست‌های پولی و بانکی کشورها شده، بلکه اعتماد عمومی به نظام مالی را نیز با تهدید مواجه ساخته است. مسئله اصلی این پژوهش، بررسی ابعاد حقوقی و سیاست‌گذاری دولت در ساماندهی بازار غیرمتشکل پولی و سنجش تأثیر آن بر امنیت، شفافیت و سلامت نظام پولی در کشورهای اسلامی است. سؤال محوری آن است که چگونه می‌توان با بهره‌گیری از ابزارهای حقوقی و مقررات‌گذاری دولت، الگوی مطلوبی برای کنترل و هدایت بازار غیرمتشکل پولی طراحی کرد تا ضمن مقابله با فعالیت موسسات اعتباری غیرمجاز، از بروز بحران‌های مالی و اجتماعی در جهان اسلام جلوگیری شود؟ فرضیه پژوهش بر این مبنا استوار است که تدوین مقررات جامع و اعمال نظارت مؤثر توسط نهادهای مرکزی پولی، به ویژه بانک مرکزی، می‌تواند نقش تعیین‌کننده‌ای در کاهش مخاطرات ناشی از بازار غیرمتشکل پولی ایفا کرده و زمینه‌ساز ارتقاء سلامت و شفافیت نظام مالی کشورهای اسلامی گردد. این مقاله با روش تحلیلی-توصیفی و با بهره‌گیری از منابع حقوقی، مقررات داخلی و بین‌المللی، به ارائه راهکارهایی برای طراحی الگوی مقررات‌گذاری مطلوب در بازار پولی جهان اسلام می‌پردازد.