آینده عادی‌سازی روابط میان عربستان سعودی و اسرائیل؛ با تکیه بر پسرانها و پیشرانها

نویسندگان

1 دانشکده مطالعات جهان، دانشگاه تهران

2 کارشناسی ارشد مطالعات منطقه‌ای، گروه مطالعات منطقه‌ای، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

10.22034/fasiw.2026.252386
چکیده
تحولات ژئوپلیتیک خاورمیانه در دهه‌های اخیر، به‌ویژه پس از اشغال عراق توسط آمریکا و بهار عربی زمینه‌ساز بازتعریف روابط قدرت‌های منطقه‌ای، از جمله عربستان سعودی و اسرائیل، شده است. این پژوهش با بهره‌گیری از روش «تحلیل روند» و در چارچوب نظریه موازنه منافع رندال شولر، پیشران‌ها و پس‌ران‌های مؤثر بر فرایند عادی‌سازی روابط عربستان و اسرائیل را بررسی می‌کند. بر اساس این نظریه، رفتار دولت‌ها تابع میزان رضایت آن‌ها از وضع موجود در تأمین اهداف ملی و امنیت است؛ براین اساس، دولت‌های ناراضی رویکردهای تجدیدنظرطلبانه اتخاذ می‌کنند و در نتیجه این تهدید، زمینه نزدیکی و همگرایی دولت‌های طرفدار وضع موجود فراهم می شود. پرسش اصلی پژوهش این است که پیشران‌ها و پس‌ران‌های عادی‌سازی روابط عربستان و اسرائیل چه آینده‌ای را پیش روی این فرایند قرار می‌دهند؟ یافته‌ها نشان می‌دهد تهدید مشترک ایران، به‌عنوان بازیگری تجدیدنظرطلب، مهم‌ترین عامل همگرایی ریاض و تل‌آویو بوده است. همچنین، نقش آمریکا به‌عنوان ضامن امنیتی مشترک، درک مشابه از تهدید بنیادگرایی اسلامی، الزامات اقتصادی و فناورانه و پیامدهای بهار عربی از مهم‌ترین پیشران‌های این روند به شمار می‌روند. در مقابل، مسئله فلسطین، جایگاه مذهبی عربستان در جهان اسلام، افکار عمومی عربی و سیاست‌های افراطی دولت نتانیاهو از مهم‌ترین پس‌ران‌های عادی‌سازی محسوب می‌شوند. نتایج پژوهش نشان می‌دهد در دوره اوج خصومت ایران و عربستان و قطع روابط دو کشور، پیشران‌های عادی‌سازی بر پس‌ران‌ها غلبه داشتند و احتمال عادی‌سازی را افزایش می‌دادند. حمله آمریکا و اسرائیل به ایران در جریان جنگ چهل‌روزه با تقویت هم‌زمان برخی پیشران‌ها و پس‌ران‌ها، بر پیچیدگی و ابهام آینده این فرایند افزوده است.
موضوعات


مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 15 شهریور 1405