مطالعات بنیادین و کاربردی جهان اسلام

چکیده اعتماد اجتماعی مهم‌ترین شاخص سرمایۀ اجتماعی است که ارتقای آن انسجام و همبستگی بین اعضای جامعه، گروه‌ها و سازمان‌ها را تقویت می‌کند. هدف این پژوهش، تدوین سناریوهایی دربارۀ آینده‌های ممکن، محتمل و مطلوب اعتماد اجتماعی در سال 1404 ساکنان شهر تهران است. روش این پژوهش، ترکیبی از روش‌های کمی و کیفی است؛ با مرور منابع و بررسی و تحلیل اسناد، مصاحبۀ  اکتشافی، پویش محیطی و دلفی خبرگان، 11 پیش‌ران اصلی شناسایی و با روش تحلیل ماتریس متقاطع و روش تحلیل ماتریس موازنه بر گذار، سناریو‌های ممکن، محتمل و مطلوب آیندۀ اعتماد اجتماعی تدوین شده است. با به‌کارگیری نرم‌افزار سناریو ویزارد، 288 سناریو ممکن از ترکیب وضعیت‌های احتمالی توصیف‌گرهای پیش‌ران‌ها گزارش شد. از این تعداد، دو سناریو با سازگاری و هماهنگی درونی بود. در سناریوی اول، دوزخ، چاه ویل، آیندۀ وضعیت اعتماد اجتماعی، در تمام سطوح (اعتماد نهادی، اعتماد تعمیم یافته و اعتماد بین‌شخصی) دچار سیر کاهشی شدید بوده و بی‌اعتمادی به‌صورت چشم‌گیری افزایش خواهد یافت. در تصویر مطلوب آیندۀ وضعیت اعتماد اجتماعی، سناریوی دوم که با عنوان مدینۀ فاضله، بهشت، شراب طهور، نام‌گذاری شده است، برعکس سناریوی اول، وضعیت اعتماد اجتماعی در هر سه سطح سیر افزایشی و  بسیار مطلوبی خواهد داشت. با توجه به یافته‌های پژوهش حاضر و احتمال بیشتر وقوع سناریوی اول (سناریو محتمل)، براساس نظر خبرگان، برخی از راهبردهای پیشنهادی برای تحقق سناریوی دوم (سناریوی مطلوب) شامل تثبیت دموکراسی، اجرای یکسان قانون دربارۀ همۀ مردم، اصلاح یا لغو قوانین فساد‌زا و نیز تسهیل گردش آزادانۀ اطلاعات می‌شود.